PRACODAWCA-PRACOWNICY.
Rozwój gospodarki wolnorynkowej w naszym kraju, także bezrobocie, wpływa również na charakter stosunków zachodzących między pracodawcą i pracownikiem. Z jednej strony wpływa on na wzrost wymagań stawianych przez pracodawców, sprawia, że dyktują oni pracownikom, za których płacą podatki i ubezpieczenie, i od których zależy ich sukces, a także obraz firmy - warunki pracy i płacy. Z drugiej zaś strony może to rodzić bezzasadną bezwzględność pracodawcy, arogancję, naruszanie godności własnej pracownika itp. Stąd wynika znaczenie reguł moralnych określających stosunek pracodawcy do pracowników.
Wiele z nich to te same, które są niezbędne w kierowaniu i zarządzaniu - w etyce menedżera - jak poszanowanie wolności i godności, sprawiedliwość, traktowanie podmiotowe. Potocznie mówi się tu o "ludzkim", lub sprawiedliwym podejściu do pracownika.
Wśród wielu postulatów moralnych adresowanych do pracodawców znajdują się wymagania:
- Traktowania personelu w sposób życzliwy.
- Szacunku dla każdego pracownika, a zwłaszcza dla uczciwie i solidnie wypełniającego swoje obowiązki, czemu przeczy arogancja, wyniosłość i okazywana pogarda lub brutalność. (Niemieckiemu biznesmenowi prowadzącemu w Polsce firmę budowlaną prokurator postawił zarzut publicznego lżenia i poniżania pracowników. Ponadto "ważącym ok. 1 ~ kg filtrem uderzył pracownika w nogę i złamał mu kość śródstopia" - z prasy. Są to przypadki drastyczne, ale sporadyczne).
- Uczciwego, sprawiedliwego wynagradzania pracowników - przeczy temu np. oszukańcze zaniżanie zarobków, pozbawianie premii.
- Poszanowania wszelkich praw i uprawnień pracowników, zgodnie z istniejącymi przepisani i ustalonymi warunkami pracy - temu przeczy pozbawianie pracownika prawa do urlopu lub skracanie jego czasu, praktyka, która sprawia, że chory pracownik boi się zgłosić do lekarza, a także bezpodstawne pozbawianie pracownika pracy, często "z dnia na dzień", pod wpływem chwilowych emocji. (To m.in. wywołuje krytykę "wilczych praw kapitalizmu").
- Tworzenia dobrych, godnych warunków pracy, nie zagrażających życiu ani zdrowiu pracowników. (Na 1 mln 300 tys. firm w Polsce jedynie ok. 2 tys. wzięło udział w IV Konkursie ,.Pracodawca - organizator pracy bezpiecznej" w r. 1997, z tego 9 otrzymało nagrody, a 1 I wyróżnienia - z prasy).
Wiele z wymienionych powinności pracodawcy określa także Kodeks Pracy np. terminowość wynagrodzeń, kwestie czasu pracy, zasady dokonywania potrąceń z wynagrodzeń.
W relacji: pracodawca - pracownik wymogi moralne dotyczą i drugiej strony. Są to ogólne wymogi z zakresu moralności pracy. W warunkach wolnorynkowych, zatrudnienia w prywatnych przedsiębiorstwach, akcentowane są zwłaszcza:
- uczciwość, solidność, rzetelność pracownicza, - obowiązkowość,
- szacunek dla pracodawcy i jego reprezentantów, - lojalność wobec pracodawcy i finny,
- przestrzeganie zasad poufności, tajemnicy produkcyjne_j, handlowej, w granicach prawa i uczciwości,
- zasada działania na korzyść firmy, przestrzegająca przed celowym działaniem na, jej szkodę, (np. w znowelizowanym Kodeksie Pracy wprowadzony został zakaz konkurencji dla pracowników mających dostęp do takich danych firmy
- innowacji - których ujawnienie mogłoby narazić pracodawcę na szkodę,
- praktyczna troska - przez swą postawę - o dobro firmy. jej prestiż, o zaufanie społeczne.

5. ETYKA KUPIECKA.
Handel, ze względu na swą spektakularność, najbardziej widoczne oraz powszechne relacje: sprzedający-nabywca, był przez całą historię cywilizacji przedmiotem równie powszechnego-oglądu oraz wartościowania moralnego. Był też zawsze adresatem reguł moralnych, zawieranych w różnych "Radach dla kupca", kodeksach "dobrych obyczajów kupieckich" itp. Zasady etyki kupieckiej są także pomieszczone w dokumentach prawnych, np. w Kodeksie Handlowym.
Kupiec od starożytności uchodził za najbardziej reprezentatywnego przedstawiciela - mówiąc językiem dzisiejszym - świata biznesu. Toteż do tej grupy są odnoszone wszystkie podstawowe zasady etyki biznesu. Widać to chociażby na przykładzie wzorów dobrego kupca formułowanych przez B. Franklina czy D. Defoe.
Przede wszystkim zaś w odniesieniu do kupca jest formułowana antynomia: uczciwość - oszustwo. Uczciwość wobec nabywcy, prawdomówność, rzetelność, jest w normalnych warunkach niezbędnym czynnikiem jego działalności i sukcesu.
Ale też i pokusy nieuczciwości, oszustwa, kłamstwa, chytrości są w działalności handlowej najczęściej obecne i intensywne jej przejawy najbardziej liczne. Należą tu wspominane już oszustwa wagowe, cenowe, towarowe, nieprawdziwa informacja i złe doradztwo, sprzedaż towarów niepełnowartościowych lub szkodliwych, także nierzetelna reklama, tzw. nacinanie klientów.
Odrębny jest problem uczciwej - nieuczciwej konkurencji w handlu, do którego jeszcze powrócimy, oraz problem uczciwych, rzetelnych negocjacji handlowych, którego tu nie poruszamy.

UCZCIWA KONKURENCJA.
Z kwestią uczciwości ściśle wiąże się kwestia konkurencji - uczciwej konkurencji w biznesie. Obie dotyczą całego świata biznesu - obie w różnych postaciach występują powszechnie i na co dzień.
Istotą gospodarki rynkowej jest wolność gospodarcza - prowadzenia działalności gospodarczej, podejmowania decyzji. Logiczną i konieczną konsekwencją tego jest ry-walizacja samodzielnych i niezależnych podmiotów gospodarczych - konkurencja.
Słowo to (łac. concurrentia-współzawodnictwo, concurrere - biec razem, wspólnie poszukiwać), oznacza zasadniczo współubieganie się, współzawodnictwo między po-szczególnymi osobami (zespołami) zainteresowanymi w osiągnięciu tego samego celu. W warunkach wolnego rynku oznacza rywalizację, walkę o udział w zysku, o źródła surowców, rynek zbytu, nabywców lub dostawców, klientelę, kontrakty itp. W ostatnim dwudziestoleciu rywalizacja ta ulega globalizacji a w związku z tym - zaostrzeniu.
Konkurencja jest istotnym czynnikiem rozwoju gospodarczego, prowadzi do podnoszenia poziomu produktów i usług. W walce konkurencyjnej wygrywa lepsza firma, lepszy produkt i usługa- korzysta na tym klient. Jest więc powszechnie uznaną zasadą działalności gospodarczej. Istnieje też wypracowana technika efektywnej konkurencji.
Rzecz w tym, iż stosowane w niej metody i środki bywają nieuczciwe, są stosowane z bezwzględnością. To sprawia, że łatwiej jest przedstawiać skuteczne techniki konkurencji -oraz stosowane w niej metody nieuczciwe-niż formułować zasady uczciwej rywalizacji.
Ustawa z dnia 16 kwietnia 1993 r. o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji ("Dziennik Ustaw", Nr 47, 1993, poz. 21 I ) za czyn nieuczciwej konkurencji uznaje działanie sprzeczne z prawem lub dobrymi obyczajami, które narusza interes innego przedsiębiorcy lub klienta. Za przejawy takiej konkurencji uznano w niej:
- wprowadzające w błąd oznaczenie przedsiębiorstwa,
- fałszywe lub oszukańcze oznaczenie pochodzenia geograficznego towarów lub usług, a także ich cech i jakości,
- naruszenie tajemnicy konkurencyjnego przedsiębiorstwa,
- nakłanianie kontrahentów konkurencyjnego przedsiębiorstwa do rozwiązywania i niewykonywania umów lub wykonywania ich w sposób nienależyty,
- naśladownictwo produktów, - pomawianie partnerów,
- utrudnianie konkurentom dostępu do rynku,
nieuczciwa lub zakazana reklama własnych produktów.
Można oczywiście przytaczać znacznie więcej przykładów form nieuczciwej konkurencji - o wielu z nich donosi prasa codzienna. Należy do nich m.in. rozpowszechnianie fałszywych informacji w celu wyrządzenia szkody konkurencyjnemu przedsiębiorcy, oczernianie, pomawianie o jakieś niedopuszczalne działania, o złej jakości konkurencyjnych wyrobów lub usługą, o katastrofalnej sytuacji danego przedsiębiorstwa, zagrażającym mu bankructwie itp. Stosowane bywa podkopywanie fachowych pracowników. Przechwytywanie umów.
Inny już charakter mają metody zbrodnicze, jak zastraszanie, niszczenie obiektów (podpalania, czy słynne "podrzucanie" materiałów wybuchowych).
Dostrzega się powszechnie, że nieuczciwa konkurencja prowadzi nieuchronnie do istotnych deformacji a nawet likwidacji samego zjawiska konkurencji, a przez to i do zmiany charakteru rynkowego całej gospodarki.
Zasady etyki biznesu mają wpływać na ograniczenie nieuczciwości w konkurencji. Ale konieczne jest również przeciwdziałanie instytucjonalne takim praktykom. Istotną rolę odgrywa tu państwo, jego funkcja kontrolna. (Spotykane są wezwania do
rządu: "Pozwólcie nam uczciwie konkurować", domagające się równych praw, ochrony firm uczciwych). Niezbędne są określone kroki i działania prawne, zapewniające uczciwy charakter konkurencji. Taką rolę w naszych warunkach ma spełnić wspomniana ustawa o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji. W sądach toczy się wiele spraw z oskarżenia o nieuczciwą konkurencję. Prawo przewiduje surową odpowiedzialność zarówno cywilną, jak i karną, a także dyscyplinarną, za uprawianie takich praktyk.
Można wyróżnić, odwołując się do praktyki, pewne typy, modele, konkurencji: - Konkurencję nieuczciwą, brutalną, bez powściągów i hamulców, "na śmierć i życie", na eliminację, zniszczenie drugiej strony, prowadzoną metodą chwyć, jak chwycić możesz". Może ona przynieść doraźne rezultaty - w sumie jest dla wszystkich szkodliwa.
- Konkurencję lojalną, zdrową, ostrą, ale uczciwą i prowadzoną przy pomocy legalnych środków, kulturalną, ambitną, mającą wyłonić to, co lepsze i tego, kto lepszy. I jest to model wart propagowania.
- Konkurencję życzliwą, przyjazną, zakładającą nawet współdziałanie, współpracę, wzajemną pomoc konkurencyjnych stron w słusznych zamierzeniach - jest ona raczej trudna do realizacji.

7. PRAKTYKI KORUPCYJNE.
Korupcja należy do zjawisk powszechnych nie tylko w świecie biznesu, ale w całym społeczeństwie. Do zjawisk moralnie negatywnych oraz szkodliwych, na które wszyscy narzekają, wielu jest w nie uwikłanych - i wobec których wszyscy czują się bezradni.
Działalność gospodarcza, zwłaszcza w warunkach transformacji, jest szczególnie podatna na praktyki korupcyjne, co wiąże się także z konieczną konkurencją. Jest w tej działalności zjawiskiem często spotykanym-i równie szczególnie uciążliwym. A współ-cześnie jest to problem ogólnoświatowy-w całym świecie częste i głośne są-w gospodarce i polityce, a zwłaszcza na styku tych dwóch dziedzin - skandale korupcyjne.
Korupcja (łac. cnrruptio - zepsucie, skażenie) - to tyle co przekupstwo stosowane przez jednych, (łapówka) i sprzedajność jako cecha innych. (Szerzej pojęcie to oznacza ogólne zepsucie, zgniliznę moralną, rozluźnienie zasad moralnych w społeczeństwie).
Z dorocznego raportu (za rok 1997) niemieckiej organizacji Transparency International, oceniającej ryzyko inwestycyjne związane z korupcją we wszystkich krajach świata wynika, że Polska jest krajem bardziej skorumpowanym niż np. Czechy czy Węgry, i zajęła na liście krajów skorumpowanych 29 miejsce. Za Polską znalazły się cztery kraje europejskie: Włochy, Turcja, Rumunia i Rosja. Najbardziej uczciwie robi się interesy w krajach skandynawskich - Dania, Finlandia i Szwecja zajęły w raporcie pierwsze miejsca (z prasy).
W odniesieniu do biznesu zjawisko to polega na dążeniu do osiągnięcia korzyści (np. koncesji, zakupu intratnego obiektu, pozyskanie kontraktu, zamówienia, a także pożądanych informacji) drogą przekupstwa określonych decydentów urzędników lub polityków, czy pracowników konkurencyjnych firm.
Różne są formy przekupstwa urzędników, zgodnie z niemieckim przysłowiem:
Związek biznesu i polityki oraz administracji państwowej na tej płaszczyźnie jest szczególnie groźny - rodzi brak realnej konkurencyjności w gospodarce i upadek uczciwości zarówno w gospodarce, jak i polityce.
Toteż w sierpniu 1997 r. za radą Senatu Sejm zaostrzył nową już ustawę antykorupcyjną, wprowadzając m.in. zasadę, iż urzędnik państwowy po odejściu z funkcji nie będzie mógł przez rok podjąć pracy w firmie, wobec której podejmował decyzje urzędowe.

8. ETYKA REKLAMY.
Reklama jest nieodłącznym elementem działalności gospodarczej - i warunkiem jej rozwoju oraz efektywności. Toteż istnieje wiele publikacji poświęconych istocie, celom, rodzajom, technikom skutecznej reklamy. Istnieje też wiele publikacji poświęconych etyce reklamowej, istnieją wyodrębnione z całości etyki biznesu kodeksy etyki reklamy oraz wyspecjalizowane instytucje zajmujące się tym zagadnieniem, stojące na straży uczciwej reklamy, usiłujące przeciwdziałać reklamie nierzetelnej. Ustalane są granice dopuszczalnych "chwytów" reklamowych.
Na powszechność reklamy wpływ wywiera zarówno rozwój działalności gospodarczej, wzrost konkurencji między producentami różnych dóbr oraz producentami dóbr takich samych, jak i rozwój środków i technik masowej komunikacji. Reklamy są wszędzie - reklamowane jest wszystko.
Toteż problemem jest nie tylko techniczna jakość i skuteczność reklamy, ale i jej aspekt moralny - moralna ocena stosowanych w niej środków i metod oraz ich społecznych skutków. Aspekt ten sprowadza się do kwestii uczciwej, rzetelnej reklamy, ta kwestia zaś do prawdziwości i kłamstwa w reklamie.
Istnieje cały syndrom możliwych, celowo stosowanych form kłamstwa w reklamie, często subtelnych i trudnych do wychwycenia. Można do nich zaliczyć m.in. wprowadzającą w błąd prezentację dóbr, mylące wykorzystanie metod i danych naukowych, wysnuwanie fałszywych wniosków z prawdziwych danych i faktów, tendencyjne redagowanie informacji, polegające na odwracaniu uwagi, unikanie szczegółów istotnie zmieniających sens oferty itp.
W reklamie stosowane są półprawdy, zafałszowania i retusze, zwodnicze fotografie. Wykorzystywane bywają bezwartościowe - rzekome - świadectwa naukowe, propagowane fałszywe przyczyny określonych skutków, rozbudzane są nadmierne oczekiwania odbiorców (np. w dziedzinie odchudzania czy kosmetyków), stosowane wieloznaczne pojęcia (np. "zdrowa żywność", "naturalna żywność"), których odbiorca nie jest w stanie jednoznacznie odczytać, które wprowadzają co w błąd.

Dyskusyjna - podejrzana moralnie - jest reklama oddziałująca na podświadomość odbiorców, stosowana w telewizji i radiu. Podobnie reklama przesadna, drapieżna, szokująca, np. na przyulicznych billboardach. Problemem istotnym jest reklama kierowana do dzieci.
Tych kwestii też zasadniczo dotyczą moralne rygory i ograniczenia nakładane na reklamę. Ich istotą jest zasada elementarnej prawdziwości, a także zasada wyrażająca się w zawołaniu: po pierwsze - nie szkodzie, stosowana w medycynie.
Jeszcze w ubiegłym wieku ograniczeń tych nie stosowano. Działała natomiast wyrosła z liberalnej myśli w ekonomii zasada: "Caveat emptor" -niech się strzeże kupujący. Ale praktyka-zamęt i powszechne oszustwa-wymusiła te ograniczenia. Reklama stała się przedmiotem "szczególnej troski" - tym bardziej, że tak łatwo w niej o oszustwa upowszechniane na szeroką skalę, że cienka jest w niej, trudno postrzegalna, granica między kłamstwem a stosowaniem środków przyciągających uwagę klienta. Szczególnie zaś newralgiczny punkt stanowi reklama środków spożywczych i lekarstw.I tak w USA już w r. 191 I powstała American Adwertising Federation - stowarzyszenie agencji reklamowych, usiłujące przeciwdziałać nieuczciwym chwytom reklamowym. W 191~1 r. pojawiła się Federal Trade Commision, z jej inicjatywy w kilka lat później uznano kłamstwo w reklamie za niezgodne z prawem. W następnych latach powoływano do życia wiele takich organizacji i stowarzyszeń kontrolujących reklamę. Dzisiaj jest ich kilkadziesiąt. Mają one prawo i obowiązek wykrywania kłamliwych reklam-podobnie jest w Europie. Toteż dzisiaj mówi się, że w krajach zachodnich właśnie reklama jest jednym z najbardziej "czystych" moralnie działów biznesu.
Również w Polsce trwa proces uetycznienia reklamy, przy wykorzystaniu doświadczeń zachodnich. Opracowany został m.in. przez Polską Korporację Reklamy oraz Międzynarodowe Stowarzyszenie Reklamy, przy udziale twórców reklam, Polski Kodeks Postępowania w dziedzinie Reklamy. Zakazuje on odwoływania się do przesądów, wywoływania lęku, propagowania przemocy, dyskryminacji politycznej, rasowej, religijnej itp. Reklama nie może m.in. wprowadzać w błąd, podawać kłamliwych danych, godzić w konkurenta, "ogłupiać" konsumenta, naśladować reklam znajdujących się już w obiegu.
Istnieje Rada Reklamy. Etyczną problematykę reklamy podejmuje miesięcznik ,.Media Polska". Działalność reklamowa jest regulowana w ustawach, rozporządzeniach Krąjowej Rady Radiofonii i Telewizji oraz zarządzeniach resortowych. Działalnością reklamową nadawców zajmuje się departament Reklamy Biura KRRiTV, który zajmuje się m.in.:
- opiniowaniem wniosków o koncesję w zakresie reklamy,
- tworzeniem projektów aktów prawnych regulujących działalność reklamową, - analizą i oceną działalności nadawców reklamy,
- oceną społecznej akceptacji działalności reklamowej oraz współpracą z ośrodkami badania opinii publicznej, agencjami reklamowymi, ośrodkami naukowymi zajmującymi się marketingiem i reklamą.
Współcześnie przed nieuczciwymi praktykami reklamowymi starają się chronić zarówno przepisy tworzone przez samych przedsiębiorców oraz panele reklamowe, jak i środki masowego przekazu, instytucje państwowe, organizacje konsumenckie. Ograniczenia dotyczą zaś sposobów reklamowania dóbr i usług, form oddziaływania na odbiorcę, asortymentu reklamowanych dóbr.
W Polsce istnieje obecnie 12 aktów prawnych regulujących działalność reklamową.

9. BIZNES I OCHRONA ŚRODOWISKA NATURALNEGO.
W warunkach współczesnych tzw. zagrożenia cywilizacyjne, a zwłaszcza dewastacja śro-dowiska przyrodniczego, stały się równe zagrożeniom militarnym - możliwości użyczana powszechną skalę broni termonuklearnej. W obu przypadkach mogą one prowadzić do unicestwienia gatunku ludzkiego.
Problem zagrożeń i ochrony środowiska jest szerokim problemem społecznym samym w sobie. Zajmuje się nim wiele organizacji i stowarzyszeń międzynarodowych i krajowych, a także wiele dyscyplin naukowych - przyrodniczych, technicznych, społecznych. Także filozofia i etyka. Dzisiaj rozwija się więc nie tylko np.
inżynieria ochrony środowiska czy ekonomia, ale też filozofia i etytyka (lub bioetyka), których przedmiotem jest właśnie środowisko (lub życie w ogóle), jego zagrożenia i ochrona.
Życie gospodarcze - wydobycie surowców i wytwarzanie, dymy i gazy, transport i spaliny, konsumpcja, odpady technologiczne i spożywcze itp. - pozostaje w szczególnej relacji ze środowiskiem przyrodniczym: jest w podstawowym zakresie odpowiedzialne za jego dewastacje. Za zatruwanie ziemi, wody, powietrza i pożywienia, wyniszczanie lasów, rabunek surowców naturalnych. I na nim też spoczywa główny ciężar odpowiedzialności za jego ochronę - ono ma współcześnie najwięcej możliwości w tym zakresie, władne jest przywracać środowisku naturalny stan, eliminować dokonane już zniszczenia.
Problematyka ta zasługuje, rzecz jasna, na szerokie potraktowanie. Tutaj jednakże możemy ją jedynie skrótowo zasygnalizować.
Można ją sprowadzać do konkretnych przejawów działania indywidualnej przedsię-biorczości, lub ujmować w makro-kategoriach cywilizacji przemysłowej. Można ją wyrażać w sensie etycznym, poprzez szczegółowe rygory i zalecenia dotyczące "przyjaznego" wobec przyrody działania. Ale można ją też należy ujmować na szerszej, filozoficznej już, światopoglądowej płaszczyźnie koncepcji i strategii rozwoju społecznego, postępu, dobra i szczęścia, miejsca i roli gatunku ludzkiego w świecie.
Po jednej stronie umiejscowić tu można drapieżne w swej istocie koncepcje walki z przyrodą, nieograniczonego panowania nad nią i eksploatacji jej dóbr. Także koncepcje "nieograniczonego wzrostu" gospodarczego, utożsamianego z postępem i drogą ku lepszemu życiu ludzkości, z usuwaniem nędzy, głodu i cierpień, oraz z maksymalizacją konsumpcji, gromadzeniem i używaniem rzeczy jako warunku powszechnego szczęścia.
Po drugiej zaś stronie coraz powszechniejsze i głośniejsze są przestrogi zawarte np. w raportach Klubu Rzymskiego, iż nieograniczona eksploatacja przyrody, zużycie energii, produkcja odpadów i zatrucie środowiska naturalnego, emisja gazów itp. prowadzą nieuchronnie do totalnej klęski (np. efektów cieplnych, czym zajmowała się m.in. międzynarodowa konferencja w Kioto, grudzień 1997). Towarzyszą temu koncepcje ograniczania produkcji i konsumpcji (czemu sprzeciwiają się kraje biedne i cywilizacyjnie zacofane), eliminowania nędzy i głodu, skrajności ekonomicznych w świecie przez bardziej równomierną i sprawiedliwą dystrybucję wytwarzanych dóbr i nieszkodliwej dla środowiska technologii. Jest to idea "zrównoważonego rozwoju" wszystkich państw, mająca zapewnić ludzkości wyższą jakość życia.
Skoligacone z tymi koncepcjami są międzynarodowe i rządowe programy i regulacje prawne z zakresu ochrony środowiska. Także wymagania moralne odnoszące się do podmiotów gospodarczych i organizatorów życia gospodarczego. Głównymi są tu postulaty społecznej odpowiedzialności za stan środowiska, przewidywania szkodliwych skutków swoich działań, a zatem i powstrzymywania się od wytwarzania i dystrybucji produktów mogących szkodzić ludziom lub środowisku.
Za swoisty kodeks etyczny określający obowiązki ludzi wobec przyrody, a zwłaszcza zasady postępowania wobec środowiska przyrodniczego w toku działalności gospodarczej uważa się "Deklarację z Rio w sprawie środowiska i rozwoju". Została ona przyjęta na konferencji ONZ "Środowisko i rozwój" (zwanej też "szczyt Ziemi"), która odbyła się w czerwcu 1992 r. w Rio de Janeiro- uczestniczyło w niej ok. 160 państw, w tym i Polska. W "Deklaracji" zawarto 27 zasad mających obowiązywać w całym świecie w erze ekologicznej i zapewniać zdrowe, wolne i twórcze życie ludzi w hannonii ze środowiskiem przyrodniczym.
W różnych propozycjach kodeksów dla biznesmena można znaleźć zwłaszcza takie postulaty moralne z dziedziny ochrony środowiska:
- Tak działać, aby nigdy nie przyczynić się do niszczenia środowiska naturalnego. - Nie produkować niczego, co mogłoby zagraiać życiu Iub zdrowiu ludzkiemu. A ma tu miejsce, po stronie negatywów, zarówno brak kompetencji, niewiedza,
działanie nieracjonalne, a także niedbalstwo i lekkomyślność - jak i świadoma, celowa działalność gospodarcza prowadząca do dewastacji przyrody (np. przysłowiowy "handel odpadami", import trujących odpadów, zaśmiecanie nimi środowiska).
Tutaj jednakże zaczynają się istotne dylematy. Ograniczenia i wymagania moralne często znajdują się bowiem w sprzeczności z dążeniem do zysku, z rentownością, czy wręcz "utrzymaniem się przy życiu" danego przedsiębiorstwa. Dotyczy to nie tylko poszczególnych finn, ale i gospodarek całych krajów.

10. PROBLEM ODPOWIEDZIALIYOŚCI.
Wartość i zasada odpowiedzialności należy do centralnych kategorii w etyce biznesu - podobnie zresztą jak w etyce ogólnej. Można ją porównać do kategorii wolności, godności, sprawiedliwości, uczciwości. Ma ona aspekt zarówno prawny, jak i moralny.
Odpowiedzialność pojmowana bywa jako cecha szczególna, znamionująca czło-wieczeństwo. " Być człowiekiem, to znaczy być odpowiedzialnym" (Staint - Exupery). Odnosi się ją do człowieka w ogóle, do każdej jego roli i funkcji. Ale akcentuje się ją zwłaszcza w odniesieniu do ludzi wywierających istotny wpływ na życie i los innych ludzi oraz całego społeczeństwa, czy nawet ludzkości. Taka odpowiedzialność ciąży np. na uczonych, politykach, przedsiębiorcach, menedżerach.
Mówił M. Weber: "W polityce obowiązuje nie etyka pryncypiów, ale etyka odpowiedzialności. Odpowiedzialności nie za intencje, lecz za skutki działania". Dyskusyjne jest w tym stwierdzeniu określenie "etyka pryncypiów". Pryncypia etyczne są niezbędne i w polityce, i w życiu gospodarczym. Ważne są także intencje. Z całą zaś pewnością kwestię odpowiedzialności za skutki działania odnieść można również do sfery biznesu.
Pojęcie odpowiedzialności ma wiele znaczeń. Stosuje się je m.in. do wyróżnienia, jak wyżej zaznaczono, istotnych społecznie funkcji, zadań. Mówimy o odpowiedzialnych funkcjach, rolach, stanowiskach, pozycjach zajmowanych w państwie, nauce, administracji, w przedsiębiorstwie.
Pojęcie to odnosi się również do całości postępowania człowieka, do jego zachowań. W tym sensie mówi się o człowieku odpowiedzialnym - zachowującym się
odpowiedzialnie, podejmującym odpowiedzialne decyzje, przewidującym skutki swoich postępków i decyzji.
Najczęściej odpowiedzialność kojarzy się z ponoszeniem konsekwencji swoich czynów - z ponoszeniem odpowiedzialności wobec kogoś - za swe decyzje, dokonania, zachowania. Wiąże się to m.in. z kwestiami winy i kary - lub zasługi i nagrody. To rozumienie odpowiedzialności ma także wyraźny sens prawny -(odpowiedzialność karna, dyscyplinarna, finansowa, organizacyjna itp.). istotne znaczenie ma tu odpowiedzialność moralna. Taką odpowiedzialność ponosi się przed sobą przed swym sumieniem. Ale także przed określonymi wspólnotami. W biznesie np. - przed pracodawcą, firmą, załogą, wspólnikami, akcjonariuszami, klientami. Przed społeczeństwem jako całością. Wymaga to rozwiniętego poczucia odpowiedzialności i sprawiedliwości. Zdolności i odwagi przyznania się do błędu i winy, poniesienia konsekwencji. (W handlu np. jest to kwestia rzetelnego potraktowania reklamacji, wymiany wadliwego towaru, czy choćby przeproszenia klienta).
Szczególną formą ponoszenia odpowiedzialności jest np. bankructwo, upadek przedsiębiorstwa. Ale bankructwo celowe, fałszywe jest formą ucieczki od odpo-wiedzialności, uchronienia się przed nią, a także nieuczciwej gry.
Odpowiedzialność wreszcie, to praktyczna troska o pozytywny stan rzeczy w określonych dziedzinach - o ich dobro, rozwój, sukces, pożądane efekty. To zatem poczuwanie się do odpowiedzialności za gospodarowanie swoją własnością, za los własnej firmy lub firmy, w której się pracuje, za jej działalność korzystną również dla innych. Za stan gospodarki w danej dziedzinie lub w całym kraju, za jego rozwój i przyszłość. Za środowisko przyrodnicze. Być odpowiedzialnym w tym sensie -to tyle, co czuć się zobowiązanym do określonych działań, których celem jest pomyślność, powodzenie osób i dziedzin, za które poczuwamy się do odpowiedzialności. Zazwyczaj jest to sprawa współodpowiedzialności.
Odpowiedzialnymi są jednostki ludzkie. Przedmiotem dyskusji jest natomiast kwestia odpowiedzialności zbiorowej - narodów, grup społecznych, pokoleń, sił politycznych itp. za określony stan rzeczy (np. narodu niemieckiego za zbrodnie hitleryzmu). Ale w życiu gospodarczym sprawa wydaje się być oczywista. Pojęcie odpowiedzialności odnosi się tu w równym stopniu do jednostki, jej zachowań i decyzji, co i do grup i instytucji, ich działalności i decyzji. Np. do przedsiębiorstw, finn, organizacji gospodarczych.
Odpowiedzialność-to także dług i zobowiązanie. "Każdy człowiek jest dłużnikiem zawodu , który wykonuje" (F. Bacon).

------------------------------------------------------------------------------------------------------------ Katalog stron : Auto giełda : Tapety : stoły do masażu , łóżka do masażu : prace licencjackie : Psycholog, Hipnoterapia, Szkolenia : Psycholog Tychy, Katowice, Hipnoterapia : Bilety lotnicze : Loty do Londynu : Brother