CZY MOŻLIWA JEST ETYKA BIZNESU?
Czy jednakże jest do pogodzenia z istotą i praktyką "twardego" biznesu jakakolwiek etyka - wartości i zasady moralne? Czy więc etyka biznesu jest w ogóle możliwa?
Są to te same pytania, jakie odnosić można do '.rycia gospodarczego w ogólności, oraz do nauk ekonomicznych.
W powszednich rozmowach wypowiadane są opinie w rodzaju: biznes to jest biznes - liczy się w nim biznes, a nie jakaś etyka. To dżungla, w której nie mają zastosowania żadne reguły moralne. Dobre jest w nim wszystko, co zwiększa zysk. Częste jest przekonanie, że biznes ze swej istoty jest niemoralny-podobnie jak polityka. I ma to uzasadnienie praktyczne-takie bowiem jest potoczne doświadczenie.
Skrajni i pragmatyczni rzecznicy wolnego rynku uznają wszelkie dotyczące go zasady i regulacje, kodeksy i ograniczenia moralne, nie tylko za nieuprawnione, ale i szkodliwe, godzące w swobodę działalności gospodarczej. Prezes jednej ze spółek działających w naszym kraju mówi: "Biznes to świat zimnych uczuć". Liczy się w nim zysk - efekt, a "nie miłosierdzie" (z prasy).
Czyż zatem określenie: "etyka biznesu" nie jest wewnętrznie sprzeczne? Skoro biznes oznacza działalność nastawioną na zysk, a więc i bezduszność, zaś etyka -bezinteresowność, uczciwość, szlachetność itp.`?
Budowa i uprawianie etyki biznesu jest sprawą złożoną i trudną, zarówno ze względu na kłopoty metodologiczne, jak i opory natury praktycznej - ekonomicznej -oraz psychologicznej. Świadomość tych komplikacji, tkwiących w tej etyce sprzeczności, jest niezbędna.
Wszakże pytanie: czy możliwe jest uprawianie etyki biznesu, coraz powszechniej zastępowane jest innymi: jak uprawiać etykę biznesu, jaka powinna być jej zawartość. Jest ona koniecznością społeczną. Była w historii, a jest tak i współcześnie, faktem, elementem praktyki, choć praktyka również często jej przeczy. (Istnieje np. międzynarodowa sieć "Social Venture Net-Work", skupiająca przedsiębiorstwa "społecznie odpowiedzialne", opierające swą działalność na wartościach, chcące zarabiać uczciwie, produkować nie szkodząc przyrodzie, humanizować relacje: pracodawcy - pracownicy, niosące pomoc ludziom znajdującym się w potrzebie).
Powtórzyć tu można wszystkie uwagi zasygnalizowane wcześniej na temat możliwej - i koniecznej - zgodności reguł ekonomii i etyki, prakseologicznych zasad efektywności i wartości oraz reguł moralnych, stojących na straży dopuszczalnych działań ekonomicznych.
Realnym problemem w związku z tym jest z jednej strony to, jak uprawiać etykę biznesu, by nie stoczyła się ona na pozycje "czystej" ekonomii, nie przekładalnej w praktyce na język wartości moralnych - lub by nie stała się jedynie narzędziem ekonomii w zabiegach o skuteczność działania. Z drugiej strony problemem tym jest, jak uprawiać tę etykę, by nie przerodziła się w naiwną moralistykę, oderwane od praktyki "kaznodziejskie" pouczenia.

Pojęcie "etyka biznesu" odnosi się, rzecz jasna, do legalnej działalności gospodarczej, nie zaś do zawodów i praktyk nielegalnych, jak ów "płatny zabójca", przemyt, "przemysł" i handel narkotykowy, grupy mafijnie, które ze swej istoty są sprzeczne z prawem i zasadami moralnymi.
Pojęcie to występuje w dwojakim znaczeniu:
- Oznacza się nim dyscyplinę naukową - refleksję teoretyczną, szeroko współcześnie rozwijaną, mającą szerokie zaplecze instytucjonalne (katedry, system nauczania, nadaje się nawet tytuły profesorskie z tego zakresu, literaturę). Podejmuje ona wieloaspektowe analizy o charakterze historycznym, metodologicznym, aksjologicznym itp. Jej przedmiotem jest praktyka moralna w świecie biznesu - a także wpływ mechanizmów rynkowych na hierarchię wartości oraz wpływ wartości moralnych na funkcjonowanie rynku. Jest to usystematyzowane studium problematyki moralnej w świecie biznesu. Teoria ta uprawiana jest na płaszczyźnie opisowej, na której analizowane są wspomniane zjawiska, związki i zależności zachodzące między nimi, realne przekonania i zachowania moralne ludzi biznesu, oraz na płaszczyźnie aksjologiczno-normatywnej. Formułowane są tu oceny tych zjawisk, wartości i zasady, jakie powinny przenikać praktykę biznesu - zalecenia, kodeksy.
- Terminem tym oznacza się również ową realną praktykę moralną w świecie biznesu, rzeczywiste zachowania, określające jej zasady. Na tej płaszczyźnie pojęcie "etyka biznesu" obejmuje w sensie pozytywnym zespół wartości i norm uznawanych i respektowanych - a w sensie negatywnym: naruszanych - w świecie biznesu, w jego mentalności i działaniu. To właśnie ma podstawowe znaczenie dla życia społecznego, i temu ma służyć teoria, podejmowane przez nią analizy, podobnie jak przedmiot nauczania: "etyka biznesu", który nie ma jeszcze w naszych warunkach utrwalonej tradycji, a także ustalonego korpusu, nie dysponuje jeszcze rozbudowanymi tezami, jest w trakcie formowania się i weryfikacji.
Etyka biznesu jest rozpięta między tradycją historyczną a współczesnością, jej warunkami i potrzebami. Ma ona korzenie historyczne, zarazem współczesna rzeczywistość gospodarcza niesie problemy wymagające nowych analiz i swoistych rozwiązań. Są to problemy globalne, występujące w skali światowej - i problemy szczególne, związane ze swoistymi warunkami i potrzebami, np. narodowymi.

4. ZARYS HISTORYCZNY ETYKI BIZNESU.
Z pewną dozą przesady można powiedzieć, że problematyka ta ma tak długą historię, jak cywilizacja ludzka, podział pracy. Etyka biznesu nie była wszakże w historii wyodrębniana - była w niej wtopiona w problematykę etyki społecznej - życia gospodarczego, pracy i sprawiedliwości. Szerzej rzecz ujmując, występowała ona w kontekście ogólnej problema-tyki etycznej, aksjologicznej.
Już w starożytności podejmowano rozważania poświęcone etyce prowadzenia gospodarstwa i organizacji pracy, np. uczeń Sokratesa Ksenofont (w pracach "O gospodarstwie" oraz "O dochodach"), Platon, Arystoteles „Etyka Nikomachęjska", "Polityka''). Problematyka ta pojawiała się w Piśmie Świętym, zarówno Starego, jak i Nowego Testamentu. Pierwsi chrześcijanie akcentowali cnotę ubóstwa i miłosierdzia, odrzucali bogactwo i bogacenie się. Św. Tomasz z Akwinu potępiał prowadzenie handlu dla zysku, lichwę jako osiąganie dochodu bez pracy, interesował się kryteriami sprawiedliwej ceny.
Duże zasługi dla rozwoju także etyki biznesu ma przedstawiciel moralności mieszczańskiej ówczesnego włoskiego kapitalizmu L.B. Alberti (XV w.). W licznych swych pracach głosił hasła aktywności, racjonalnego gospodarowania czasem i bogactwem (należy nie tylko umieć je gromadzić, ale i użytkować), oszczędności, a zwłaszcza sprawiedliwości, uczciwości, skromności i pokojowości.
Podobne zasady głosił w XVIII w. w Stanach Zjednoczonych B. Franklin, m.in. w "Radach dla młodego kupca" tworząc model tzw. self made mana-człowieka, który sam sobie wszystko zawdzięcza. Propagował zwłaszcza użyteczność jako miarę cnoty, a zatem utylitaryzm w sferze moralności. Zalecał on jednak postawę ascetycznej pracowitości, człowieka skoncentrowanego na pieniądzu, dla którego "czas to pieniądz", co wraz z wartościami moralnymi zapewniającymi zaufanie, jak szczerość i unikanie podstępu, sprawiedliwość, umiarkowanie, miało owocować sukcesem.
Istotną rolę w dziedzinie rozwoju moralności pracy, życia gospodarczego, handlu odegrał protestantyzm, a zwłaszcza ascetyczny purytanizm, występujący od XV11 w. w Zachodniej Europie w różnych odmianach, m.in. w kalwinizmie. Reprezentowały one pewien wspólny styl etyczny, w którym powodzenie uznano za znak łaski, bogacenie się za misję życiową, etyczno-religijną, nagrodę za przykładne życie.
Za jednego z ojców nowożytnej etyki życia gospodarczego, a zarazem współczesnej ekonomii, uważanej przezeń za naukę o bogactwie narodów" uznaje się A. Smitha, profesora filozofii moralnej na uniwersytecie w Glasgow. Według niego ekonomię nie tylko łączy wspólny obszar badania i wspólny cel - dążenie do ustalenia hierarchicznego porządku wyrażanego w sądach wartościujących.
Wyodrębniona wiedza określana jako etyka biznesu formowała się w drugiej połowie XIX i XX w. Za symboliczny moment jej powstania przyjmuje się wydanie w r. 1870 przez papieża Benedykta XIV encykliki "Vix perwenit", dotyczącej lichwy. Następne osiemdziesięciolecie to pionierski okres rozwoju tej etyki. Nie istniała ona jeszcze wprawdzie jako wyodrębniona dyscyplina, ale pojawiały się prace z tej dziedziny-filozofów, ekonomistów, teologów. Np. w 1926 r. E. Lord, wykładowca Boston Uniwersity, opublikował książkę pt. "The Fundamentals of Business Ethics'' (New York), w której, na podstawie wieloletnich obserwacji i dyskusji, wyłożył podstawowe zasady moralne ówczesnego biznesu. W latach sześćdziesiątych, a zwłaszcza siedemdziesiątych, nastąpiło już wyodrębnienie się etyki biznesu jako samodzielnej dziedziny badawczej. Miały na to wpływ zarówno burzliwe wydarzenia polityczne w świecie, jak i gwałtowana ekspansja biznesu w skali światowej, a zarazem rozwój świadomości niekorzystnych następstw tych procesów dla ludzkości i środowiska przyrodniczego.
W latach osiemdziesiątych zaznacza się gwałtowny wzrost zainteresowań etyką biznesu. Jest to widoczne w całym świecie, choć głównie w USA oraz Kanadzie. Powstają liczne placówki badawcze z tej dziedziny, a na uczelniach wyspecjalizowane kierunki studiów z dziedziny etyki biznesu.
Pojawiają się liczne kodeksy etyczne koncernów, firm, poszczególnych dziedzin i rodzajów biznesu.
W Stanach Zjednoczonych swe etyczne kodeksy postępowania ma wiele przedsiębiorstw i firm. Kodeksy te różnią się treścią, zakresem i charakterem zawartych w nich zasad moralnych. Istnienie takich kodeksów nie oznacza, że każda firma stosuje się do przyjętych w nich reguł. Stopień ich praktycznej stosowalności pozwala określać stopień uczciwości danej firmy. Samo zaś istnienie takich kodeksów daje podstawę kontrahentom, akcjonariuszom, klientom, społeczeństwu w ogóle, by żądać od firmy zgodności w działaniu z przyjętymi w kodeksie zobowiązaniami.
Pojawia się wiele dokumentów - sprawozdań - dotyczących zagadnień etycznych w biznesie, opracowywanych przez organizacje biznesu -takie np., jak "Ethics Resours Center" w Stanach Zjednoczonych, czy "Institute of Business Ethics" w Wielkiej Brytanii.
Wiele norm o charakterze etycznym zaleca ONZ-owska Komisja do Spraw Koncernów Ponadnarodowych, np. powstrzymywanie się od praktyk korupcyjnych, ochronę konsumenta, respektowanie praw człowieka, dbałość o środowisko. Istnieje Kodeks Światowej Organizacji Zdrowia (WHO) określający zasady produkcji i sprzedaży pokarmu dla niemowląt, obowiązujące w skali światowej. Podobny zasięg mają kodeksy postępowania w przemyśle chemicznym, dotyczące również m.in. bezpieczeństwa w zakresie produkcji i dystrybucji środków chemicznych.
Rozwija się etyka biznesu jako dyscyplina naukowa - uprawia ją wielu teoretyków. Ukazują się czasopisma naukowe z tego zakresu. Bogata też jest literatura przedmiotu, także w Polsce. (Wykaz tej literatury zamieszczony jest w publikacji.,Etyka biznesu" - red. J. Dietl, W. Gasparski). W Polsce wiele poświęconych etyce biznesu tekstów zamieszczają m.in. takie czasopisma, jak "Aida Media", ,.Businessman magazine", "Ekonomista", "Prakseologia", "Przegląd Organizacji". a także prasa codzienna. Istnieje wiele stowarzyszeń w rodzaju ,.European Business Ethics Network" podejmujących te zagadnienia. Jego zbiorowym polskim członkiem jest Zespół Etyki Biznesu Towarzystwa Naukowego Prakseologii. W r. 1994 naukowcy skupieni w tym Zespole spotkali się, na zaproszenie Fundacji Ekonomicznej Przedsiębiorczości, na konferencji naukowej w Łodzi, w której udział wzięli wykładowcy etyki biznesu uczelni wyższych w Polsce. Rezultatem tej konferencji stała się m.in. wspomniana, obszerna publikacja p.t. "Etyka biznesu". (red. J. Dietl, W. Gasparski). Działają m.in. wyznaniowe organizacje etyczne, np. Międzynarodowa Unia Chrześcijańska Kierowników Biznesu z siedzibą w Brukseli. W r. 1997 został uchwalony przez VI Walne Zgromadzenie związków Banków Polskich kodeks dobrej praktyki bankowej.
Odbywa się też wiele konferencji, sympozjów i seminariów poświęconych tej problematyce. W r. 1992 w Stanach Zjednoczonych odbyła się Międzynarodowa
Konferencja nt. Etyki Biznesu, która zgromadziła ponad 300 uczestników z dwudziestu dwóch krajów. Na VI Ogólnopolskim Zjeździe Filozoficznym (Toruń 1995) wśród wielu sekcji znalazła się też sekcja etyki biznesu. Istnieje Komitet Edukacji Rynku Pracy i Etyki Zawodowej Krajowej Izby Gospodarczej. W pewnym sensie etyka biznesu staje się modna, co wynika nie tylko z mechanicznego naśladownictwa, ale ze zrozumienia jej konieczności i rangi.
Tracą powoli podstawę utyskiwania, iż etyki nie uczy się w szkołach biznesu i zarządzania, skoro wiele z nich wprowadza do swych programów zajęcia z tej dziedziny, powstają też katedry - zakłady - etyki biznesu. Nie znaczy to, iż nie mają racji ci, którzy zwracają uwagę na niski poziom wiedzy etycznej naszego społeczeństwa, a w ogóle do spraw etyki przywiązuje się nadal niewielką wagę.
W naszym kraju nie upowszechniła się jeszcze praktyka opracowywania swych kodeksów przez poszczególne firmy, choć próby takie są już podejmowane, zwłaszcza przez duże firmy, mające kontrahentów zagranicznych. Z inicjatywy Krajowej Izby Gospodarczej podjęto dyskusję nad projektem "Zasad etyki w działalności gospodarczej", czyli swoistego kodeksu etycznego. W projekcie mówi się o "dobrych obyczajach", o "moralnych sposobach" uzyskiwania dochodu, "etycznym gospodarowaniu", o "godności zawodowej", "honorze kupieckim", zakazie oszukiwania klientów itp. Business Center Club - elitarna organizacja polskich przedsiębiorców przygotowuje kodeks etyczny dla swoich członków, domagający się niesienia przez nich pomocy słabszym, świadczeń na rzecz ochrony zdrowia, rozwoju nauki i kultury, a przede wszystkim bezwzględnego przestrzegania propagowanych przez klub reguł moralnych. W różnych publikacjach poszczególni autorzy zamieszczają własne projekty kodeksów-czy dekalogów-moralnych dla biznesmenów (właścicieli firm, menedżerów itp.).
Kodeksy etyki biznesu - podobnie jak wszelkie kodeksy etyki zawodowej - nie określają procedur postępowania na zasadzie ścisłych przepisów, urzędowych rozporządzeń. Stanowią one drogowskaz, wskazujący drogę postępowania moralnie słusznego, ale wymagają subiektywnej aprobaty tej drogi jako właściwej.

5. UWARUNKOWANIA I UZASADNIENIA ETYKI BIZNESU.
Jakie są podstawy, na których wznosi się konstrukcja tej etyki? Jakie racje ją uzasadniają i wspierają? Można je ująć w dwie grupy.
Pierwszą stanowią uzasadnienia - racje ogólnoetyczne, aksjologiczne - humanistyczne. Etyka biznesu obejmuje powszechnie uznawane wartości i zasady moralne, wspiera się na nich. Odwołuje się do sumienia - do godności i honoru, poczucia własnej wartości i satysfakcji moralnej. Także do dobra innych ludzi i całego spo-łeczeństwa-do zasad życzliwości, szacunku dla człowieka, solidarności i sprawiedliwości. Przeciwstawiają się one instrumentalnemu traktowaniu człowieka - pracownika, klienta - jako jedynie środka do osiągnięcia własnego celu, sukcesu, zysku. Często przywoływany tu jest imperatyw głoszony przez Kanta.
Ta grupa uzasadnień etyki biznesu może być wspierana także przez argumenty teologiczne, religijne. Powołują się na nie m.in. organizacje i stowarzyszenia o cha-rakterze wyznaniowym, ustalające "progi moralne" dla świata biznesu.
Racje moralne mogą być różnie pojmowane. Można je przyjmować np. ze stanowiska deontologicznego - uznania obowiązku, ustalanego przez określony autorytet: Boga, grupę, charyzmatyczną jednostkę. Można je przyjmować ze stanowiska eudajmonistycznego, przyjmującego, że działanie jest moralne, jeśli prowadzi do szczęścia indywidualnego oraz grupowego. Ze stanowiska personalistycznego, or-ganizującego moralność wokół osoby, rozwoju osobowości, wolności, praw jednostki.
Druga grupa uzasadnień etyki biznesu ma charakter bezpośrednio pragmatyczny, utylitarny. Odwołują się one zarówno do interesu własnego, do korzyści, jakie przynosi np. uczciwość w działalności gospodarczej, a także do interesu społecznego, do potrzeb rozwoju kraju, jako także czynnika powodzenia w biznesie. Warunkiem wszak pozyskania niezbędnego zaufania partnerów oraz klientów jest elementarna przyzwoitość, solidność i rzetelność. Współcześnie coraz bardziej utwierdza się przekonanie - znane i w wiekach poprzednich - że wartości te są konieczne dla osiągnięcia celów biznesu. Stosowanie się do wymogów moralnych jest z tego punktu widzenia niezbędne dla dotrzymania w życiu gospodarczego kroku potrzebom i warunkom współczesnej cywilizacji.
Do przyczyn wzrostu zainteresowań etyką biznesu - czy szerzej etyką życia go-spodarczego-oraz do jej pragmatycznych uzasadnień zalicza się m.in. globalizację rynku produktów i usług-poszerzanie się rynku międzynarodowego.
W naszym kraju problem etyki biznesu nabiera na znaczeniu ze względu na dokonujący się proces transformacji ustrojowej -prywatyzację i reprywatyzację, odtwarzanie sektora prywatnego, dynamiczny wzrost liczby jego podmiotów, grup biznesu, wielkich i małych organizacji gospodarczych, rozwiniętej gospodarki rynkowej itp.
Powraca tu kwestia niezbędnej i możliwej zgodności parametrów ekonomii, pożytku, rozumnego interesu własnego - oraz motywacji moralnej, stosowania się do zasad moralności.
Reguły etyki biznesu wiążą się w sposób naturalny z wspomnianymi już regułami prakseologii-skutecznego działania, wszakże w godziwym celu (l'. Kotarbiński). W literaturze mówi się o syndromie trzech grup wartości występujących w biznesie, oznaczanym określeniem "potrójnego E". Sąto wartości i reguły efektywności, ekono-miczności oraz etyczności. Muszą one występować w jedności. Nieliczenie się w biznesie z regulacjami moralnymi może przynieść korzyści tylko doraźne, w krótkiej perspektywie. (Zgodnie np. z ogólniejszym porzekadłem, iż "kłamstwo ma krótkie nogi”).
Cyceron twierdził: "Nigdy nie, jest coś pożyteczne, co równocześnie nie jest moralnie dobre. I nie dlatego, jest coś moralnie dobre, że jest pożyteczne lecz dla tego jest pożyteczne, że jest moralnie dobre”.
Etyka biznesu ma solidne podstawy zarówno w rozwoju i potrzebach samego biznesu, w jego pożądanej kondycji - jak i powszechnej wrażliwości moralnej, zasilanej przez refleksję humanistyczną.
Nie może się ona rozwijać w oderwaniu od swego podłoża: etyki ogólnej oraz etyki szczegółowej (życia gospodarczego). Stanowi, jak etyki zawodowe, jej konkretyzację - jedną z konkretyzacji; uszczegółowienie.

6. PODSTAWOWE ZAKRESY ETYKI BIZNESU.
Można wyróżnić kilka zakresów - relacji - w których realizuje się moralność w świecie biznesu, których dotyczą regulacje moralne. Należą do nich:
wzajemne relacje podmiotów gospodarczych: współwłaścicieli, kontrahentów, konkurentów;
• relacje: pracodawcy - pracownicy;
• relacja: przedsiębiorcy (firmy) - klienci, odbiorcy ich działalności;
• relacja: podmioty gospodarcze - całość społeczeństwa i jego instytucji (państwowych, samorządowych, prawnych);
• relacja: podmioty gospodarcze - środowisko przyrodnicze.
Moralne wartościowanie i normowanie dotyczące biznesu można też w pewnym sensie porównać do podobnej procedury stosowanej w odniesieniu do prawa państwowego. Tutaj ocenie i regulacjom moralnym podlega wszak: a) system prawa, jego określone "zapisy", b) system instytucji prawa i sposób ich działania, c) system penitencjarny, stosowanie restrykcji karnych, stopień ich surowości, tzw. "wymiar sprawiedliwości" (m.in. stosowanie kary śmierci), d) postawy i postępowanie pracowników aparatu sprawiedliwości (ich etyka zawodowa).
W obszarze biznesu takim regulacjom i wartościowaniu moralnemu podlegają również: ustrojowe podstawy i założenia działania biznesu, system instytucji, organizacji i instrumentów tego działania, zachowania ludzi tworzących świat biznesu.

SZCZEGÓŁOWE PROBLEMY ETYKI BIZNESU
ETOS BIZNESU I JEGO SKŁADNIKI.
Pojęcie etyki biznesu jest, jak stwierdziliśmy, niezwykle szerokie i "pojemne". Dotyczy różnych grup biznesu, różnych dziedzin i form jego działania. Toteż rozpada się ona na szereg oddzielnych "subdyscyplin"-"subetyk", co znajduje wyraz także w odrębnych kodeksach etycznych oraz określeniach szczegółowych, jak ,.etyka menedżera", "etyka kupiecka", "etyka reklamy" itp.
Istnieje wszakże wspólna podstawa i wspólna płaszczyzna, wspólny system wartości i wskaźników moralnych, stanowiących trzon całej etyki biznesu.
Niekiedy używane też bywa jeszcze szersze pojęcie "etos" biznesu. Etos współcześnie oznacza nie tylko ,,obyczaj", ale całą koncepcję życia i zachowań określonej grupy - jej ideały i cele życiowe, system wartości, wzorce zachowań, moralne i obyczajowe, pewien styl życia.
Ów etos biznesu określają zatem:
- Wartości, zasady, motywacje i zachowania ściśle moralne (etyczne). Należą tu zwłaszcza takie uniwersalne i podstawowe w całej etyce biznesu kategorie, jak: wolność, sprawiedliwość, prawda, zaufanie, uczciwość, odpowiedzialność, rzetelność, solidność, wiarygodność, dotrzymywanie umów, terminowość, słowność.
• Wartości intelektualne, wiedza, wysokie kwalifikacje i kompetencje, sprzyjające osiąganiu sukcesu oraz zapewniające należytą jakość wytworów i usług.
• Pokrewne z tym wartości sprawnościowe, wymagające także predyspozycji psychicznych (odporność na stresy, szybkość decyzji, odwaga podejmowania ryzyka, zdolność przewidywania skutków działania itp.).
• Kultura osobista, którą stanowi również wiele składowych - od uprzejmości i grzeczności, po prezencję i ubiór, elegancję. Jeden z 10 uznanych za najelegantszych biznesmenów roku 1997 stwierdzał, iż "dbałość o wygląd jest powinnością wobec firmy", inny, że "ubiór świadczy o kulturze osobistej" (z prasy). Ten najbardziej zewnętrzny (element etosu wywołuje też wiele krytyki i ironicznych uwag (tzw. szpan komórkowym telefonem, drogim samochodem, czy przysłowiowe "białe skarpetki").
Tych elementów etosu nie należy ściśle rozgraniczać. Wszak, np. wiedzę, kompetencje też można uznać za wartości moralne. Skromność jest zarówno cnotą moralną jak i cechą kultury osobistej człowieka oraz jego predyspozycji psychicznych. "Skromnie przyjmować, spokojnie tracić" - mówił Marek Aureliusz. Podobnie umiarkowanie. "Jeśli przekroczyć miarę, rzecz najprzyjemniejsza może stać się najbardziej nieprzyjemna" (Demokryt).
Problemy moralne są rozważane kodeksy konstruowane zarówno z uwzględnieniem określonego systemu (lub poszczególnych) wartości i powinności związanych z ich realizacją(np. sprawiedliwości, patriotyzmu, wolności, odpowiedzialności), jak i uwzględnieniem zachodzących między ludźmi relacji (np. między pracodawcami i pracownikami, kontrahentami, przedsiębiorcami i klientami).

CNOTA UCZCIWOŚCI.
Uczciwość należy do najbardziej podstawowych i powszechnie obiegowych wartości w etyce biznesu, odnoszących się do całej jego przestrzeni, do jego działalności we wszystkich dziedzinach, do wszystkich występujących w nich relacji. Ale należy także do zasad najczęściej łamanych.
Jest to cnota - wartość, zasada - elementarną i uniwersalna. Odnosi się do całości ludzkiego życia. Jest znana i uznawana we wszystkich formacjach moralnych i systemach etycznych.
Jest wartością złożoną - obejmującą także inne wartości, jak prawdomówność, słowność, prawość, solidność, sprawiedliwość, nieprzekupność. Jest utożsamiana z nimi, lub traktowana zamiennie. Generalnie przez uczciwość rozumie się cechę moralną, której istotą jest ścisłe przestrzeganie norm moralnych określających współżycie ludzi oraz stosunek jednostki do samej siebie.
Rozróżnia się uczciwość dyspozycyjną, jako trwałą cechę charakterologiczną, oraz sytuacyjną, dotyczącą konkretnego zachowania się w danej sytuacji. ("Kłamać w dostatkach większym jest występkiem, nie tracić prawdę, gdy potrzeba narusza" - W. Szekspir). Zawsze koniecznym warunkiem uczciwości jest wewnętrzne przeświadczenie o potrzebie i wartości określonego postępowania. "Bądź takim, abyś nie musiał czerwienić się sam przed sobą" (W. Hugo). Honesty is’t the best policy - uczciwość jest najlepszym sposobem postępowania mówi angielskie porzekadło. Czynnikiem takiego postępowania jest poczucie winy - zdolność odczuwania wstydu w przypadku sprzeniewierzania się zasa-dzie uczciwości.
Uczciwość jest niezbędna w każdym działaniu ludzkim, zwłaszcza wówczas, gdy jego bezpośrednim przedmiotem - adresatem - jest człowiek. Mówimy o uczciwym człowieku w ogóle - ale także o uczciwym przedstawicielu określonego zawodu i działania - np. polityku, pracowniku, rzemieślniku. Uczciwość jest warunkiem dotrzymywania umów, podjętych zobowiązań. Mówi się o uczciwej polityce, uczciwej grze, uczciwych zawodach, np. sportowych, uczciwej konkurencji.
Tradycyjnie pojęcie uczciwości odnoszono do wytwórczości, handlu, usług. Mówiono zatem, np. o uczciwości- lub nieuczciwości - kupieckiej, rzemieślniczej, przedsiębiorców, a także przedstawicieli tzw. wolnych zawodów - pracowników nauki, wymiaru sprawiedliwości, dziennikarzy, lekarzy.
Zaprzeczeniem uczciwości we wszystkich przypadkach jest oszustwo, krętactwo, matactwo, niedotrzymywanie zobowiązań -- wszelkiego rodzaju fałszerstwa, kłamstwa, świadome wprowadzanie w błąd na niekorzyść drugiej strony.
W handlu np. typowe są oszustwa na miarze, wadze i cenie, na jakości towarów podobnie w usługach, m.in. turystycznych - ukrywanie wad towarów (np. terminu przydatności) i usług.
W tzw. etyce finansowej częste są oszustwa podatkowe, opóźnianie rozliczeń i płatności oraz wynagrodzeń, ukrywanie obrotów, fałszowanie faktur (oszustwa celne), wyłudzanie odszkodowań lub kredytów, celowe bankructwa, sztuczne przepisywanie majątku na podstawione osoby lub firmy.
W naszej prasie roi się od opisu fałszerstw i oszustw popełnianych w biznesie. Tytuły publikacji brzmią np.: "Nieuczciwość na warszawskiej giełdzie", "Rekordowa manipulacja". Jedna z prokuratur oskarżyła agenta celnego oraz pracownika pewnej firmy o fałszowanie faktur eksportowych przez zaniżenie wartości towarów na kwotę prawie 3,5 mln dolarów. Inna oskarżyła byłe kierownictwo jednej ze spółek akcyjnych o fałszowanie raportów statystycznych, podawanie nieprawdziwych danych w sprawozdaniach. Fałszywe dane wpłynęły na informacje przekazywane Komisji Papierów Wartościowych. Byłemu księgowemu jednej ze spółek prokurator zarzuca, że grał na giełdzie wykorzystując poufne informacje własnej firmy, do których miał dostęp z racji pełnienia swych funkcji. Podobny zarzut- korzystanie z poufnych informacji o treści zleceń giełdowych postawiono też byłemu maklerowi giełdowemu. Prokuratura podejrzewa, że grupa biznesmenów manipulowała kursami akcji niektórych firm. Za nieuczciwość usunięto z Business Center Clubu kilkunastu biznesmenów. Kartę członkowską stracił np. przedsiębiorca, który z kilku banków wziął kredyty pod zastaw tych samych dóbr.
Po serii głośnych afer i bankructw przedsiębiorcy zaczynają rozumieć, że sukces osiągnięty w nieuczciwy sposób kończy się często katastrofą - stwierdził jeden z liderów Business Center Club (z prasy).

ETYKA MENEDŻERA I KIEROWANIA LUDŹM.
Słowem menedżer (ang. manager) określa się wszystkich, którzy kierują powierzonym sobie odcinkiem pracy przy pomocy jakiejś grupy ludzi i podejmują decyzje o istotnym znaczeniu: dyrektorów, kierowników, koordynatorów, brygadzistów itp. (kadra kierownicza). Ze słowem tym kojarzy się więc decydowanie, kierowanie i zarządzanie.
W warunkach współczesnych funkcje te wymagają określonych umiejętności, wiedzy, kwalifikacji, a także predyspozycji psychicznych. Stąd specjalistyczne kształcące ich uczelnie, kursy, szkolenia. Istnieje np. Studium Zarządzania Zasobami Ludzkimi. Efekty, bezkonfliktowe kierowanie zespołami ludzkimi to złożone zadanie - wymaga wyspecjalizowanych socjo- i psychotechnik, znajomości ludzi i determinant ich zachowań. Jest to problem sam w sobie, wykraczający poza ramy tego wykładu.
Ale wymaga to w równym stopniu wysokich kwalifikacji i "instrumentów" moralnych - odwoływania się do moralnej motywacji i stosowania się do reguł moralnych. I to nas tutaj interesuje, tym bardziej, iż w wypowiedziach publicznych na temat tej grupy częściej zwraca się uwagę na umiejętności psychotechniczne, ewentualnie kulturę osobistą, niż na przymioty moralne. Częściej też akcentuje się metody osiągania sukcesu niż autonomię walorów moralnych i moralne doznania kierowanych. " Menedżer, który lekceważy pracowników i traktuje ich nonszalancko nie ma szans na prawdziwy sukces " - czytamy w jednym z wywiadów prasowych.
Łatwo jednak dojść do wniosku, iż zwłaszcza w postawie menedżera cnoty sprawności i cnoty moralne ściśle się splatają i przenikają, występują łącznie, jakby "dwa w jednym". Wystarczy powołać się na takie umiejętności, które wymagane są od menedżera, jak: doboru kadry, kierowania zespołami ludzkimi, motywowania do pracy, podejmowania decyzji, rozwiązywania konfliktów, racjonalnego kompromisu, prowadzenia negocjacji z klientem. Lub na takie oczekiwane właściwości jego osobowości. jak: samodzielność, kreatywność, ambicja, poczucie własnej wartości, wiara w sukces, zdecydowanie, dynamizm w działaniu, pewność siebie.
W instrukcji dla personelu kierowniczego amerykańskiego przedsiębiorstwa "General Motors Company" zawarta jest przestroga: "Nie bój się, jeśli Twój podwładny Clę przewyższa. Bądź dumny z takiego podwładnego". Podobną myśl zawarł B. Russel, kierując także do nauczycieli, wychowawców itp.: "A może bo ich się potajemnie żeby się nie okazało, że inni nie są od ciebie gorsi”
Na podstawie zamieszczonych w prasie w jednym tylko dniu ofert pracy dla kie-rowniczego personelu w prywatnych (dużych) firmach zatrudnianego na różnych stanowiskach, można sformułować szeroką listę wartości i zalet o zabarwieniu także moralnym, wymaganych przez pracodawców obok kwalifikacji i, wieku itp., wyszcze-gólnionych w rubrykach: "Wymagane kwalifikacje" lub "Oczekiwania":
• Silna osobowość,
• Kreatywna, twórcza osobowość,
• Wiarygodność i odpowiedzialność,
• Obowiązkowość i zdyscyplinowanie, - Rzetelność,
• Dokładność, skrupulatność, - Konsekwencja,
• Zaangażowanie w pracy, przykładanie dużej wagi do jej _jakości,
• Przedsiębiorczość i inicjatywa, dynamika w działaniu, - Otwartość, zapał i inwencja,
• Wysoka motywacja do pracy, energia w działaniu, wola osiągnięcia sukcesu,
Zainteresowanie rozwojem i awansem,
• Optymizm, wiara w siebie, gotowość do pracy efektywnej, - Umiejętność pracy w zespole,
• Samodzielność w podejmowaniu decyzji, wymagająca minimum nadzoru,
• Umiejętność efektywnego analizowania i dyplomatycznego rozwiązywania problemów,
• Kultura osobista, miła prezencja,
• Komunikatywność, odporność na stres, - Pełna dyspozycyjność.

Rzecz charakterystyczna, iż w żadnej ofercie nie wymagano uczciwości.
Z ściśle moralnego punktu widzenia w postawie menedżera należałoby jednak akcentować:
- poszanowanie godności ludzkiej,
- liczenie się z potrzebą podmiotowości kierowanych,
- troska o podwładnych, zainteresowanie ich problemami, ktopotami itp.,
- umiejętność tworzenia klimatu zaufania i wzajemnego szacunku, otwartość, - sprawiedliwość i obiektywizm w opiniach i ocenach,
- poczucie odpowiedzialności,
- wiarygodność, dobry przykład, - uczciwość, prawość,
- solidność, rzetelność,
- lojalność "w górę i w dół".
W przeprowadzanych w naszym kraju sondażach wskazuje się, że naszym menedżerom nie staje jeszcze kwalifikacji zarówno intelektualnych i technicznych, jak i moralnych.
Menedżerowie tworzą w naszym kraju nową społeczność opartą na indywidualnej przedsiębiorczości i profesjonalizmie. Mają być nowatorami społecznymi, wdrażającymi nowe sposoby zachowania. Wyjaśniać i utrwalać w potocznej świadomości to, czym jest rynek, co jest dozwolone z punktu widzenia prawa, jakie są mechanizmy gospodarki, na czym polega godziwy zysk i godne postawy moralne. Wszakże tam, gdzie istnieje możliwość wyboru środków działania, należy się liczyć z niebezpieczeństwem urągających moralności decyzji i zachowań kierowniczych.

------------------------------------------------------------------------------------------------------------ Katalog stron : Auto giełda : Tapety : tworzenie stron : projektowanie stron internetowych : projektowanie stron www : projektowanie stron : tworzenie stron www : tworzenie stron internetowych : stromag : informator ślubny : stoły do masażu , łóżka do masażu : Parking przy lotnisku Katowice w Pyrzowicach : darmowy serwis ogłoszeniowy : prace licencjackie : Psycholog, Hipnoterapia, Szkolenia : Psycholog Tychy, Katowice, Hipnoterapia